Haaruitval

Waardoor ontstaat haaruitval?

Verreweg de meest voorkomende vorm is androgenetische alopecia, in het Nederlands erfelijke haaruitval. Haarzakjes op de kruin en bij de inhammen zijn gevoelig voor dihydrotestosteron, een afgeleide van testosteron. Onder invloed daarvan worden de haren bij elke groeicyclus dunner en korter, tot ze niet meer zichtbaar terugkomen. Bij mannen wijken de inhammen en dunt de kruin uit; bij vrouwen wordt de scheiding breder terwijl de haargrens blijft.

Een tweede veelvoorkomende vorm is telogeen effluvium: diffuus haarverlies dat twee tot vier maanden na een schok optreedt, zoals een ziekte met koorts, een operatie, een bevalling, een streng dieet, fors gewichtsverlies of ernstige stress. Dit herstelt meestal vanzelf binnen maanden.

Alopecia areata geeft scherp begrensde kale plekken en berust op een auto-immuunreactie. Daarnaast kunnen ijzergebrek, een schildklieraandoening, een eiwitarm dieet, medicijnen en aandoeningen van de hoofdhuid haaruitval veroorzaken. Bij vrouwen kan overbeharing in het gezicht, acne of een onregelmatige cyclus wijzen op een hormonale oorzaak.

De vorm bepaalt de behandeling. Zonder te weten welk type het is, is elk middel een gok.

Minoxidil op de hoofdhuid

Minoxidil in een lotion of schuim is zonder recept verkrijgbaar bij apotheek en drogist, in sterkten voor mannen en voor vrouwen. Het verlengt de groeifase van het haar en verbetert de doorbloeding van het haarzakje. U brengt het op een droge hoofdhuid aan, volgens de bijsluiter, en wast daarna uw handen.

Twee dingen verrassen vrijwel iedereen. Ten eerste een tijdelijke toename van het haarverlies in de eerste weken; dat komt doordat oude haren worden afgestoten om plaats te maken voor nieuwe en is geen reden om te stoppen. Ten tweede de duur: beoordeel het effect pas na drie tot zes maanden en definitief na een jaar.

Bijwerkingen zijn meestal lokaal: jeuk, roodheid, schilfering of een droge hoofdhuid, vaak door de alcohol in de oplossing; schuim wordt doorgaans beter verdragen. Loopt het middel uit, dan kan ongewenste haargroei op het gezicht ontstaan. Zeldzaam zijn hartkloppingen, duizeligheid of vocht vasthouden.

Houd het buiten bereik van huisdieren: katten kunnen ernstig vergiftigd raken door minoxidil.

Finasteride als tablet

Finasteride remt het enzym dat testosteron omzet in dihydrotestosteron en verlaagt daarmee de concentratie van de stof die de haarzakjes doet verkleinen. Voor erfelijke haaruitval bij mannen is een dagelijkse tablet van 1 milligram geregistreerd. Het middel is receptplichtig.

Het remt vooral verdere achteruitgang; nieuwe aangroei komt bij een deel van de gebruikers voor. Ook hier geldt een lange aanloop: beoordelen na zes tot twaalf maanden.

De bekendste bijwerkingen betreffen de seksuele functie: minder zin, erectieproblemen en verminderd ejaculaatvolume. Ze komen bij een minderheid voor en verdwijnen meestal na stoppen, al melden sommige gebruikers aanhoudende klachten. Verder zijn er meldingen van somberheid en stemmingsveranderingen; ontstaan die, stop dan en overleg. Zeldzaam is borstvergroting of gevoeligheid van de borst; een knobbel of afscheiding hoort altijd te worden beoordeeld.

Twee praktische punten. Finasteride verlaagt de PSA-waarde ongeveer met de helft, wat de beoordeling van prostaatonderzoek beïnvloedt; meld het gebruik altijd. En vrouwen die zwanger kunnen worden, mogen gebroken of vermalen tabletten niet aanraken vanwege het risico voor een mannelijke foetus.

Hoe lang duurt het voordat u effect ziet?

Haar groeit langzaam, ongeveer een centimeter per maand, en een haarzakje heeft een hele cyclus nodig om te reageren. Reken daarom op drie tot zes maanden voordat er iets zichtbaar is en op twaalf maanden voor een eerlijk oordeel. Wie na acht weken stopt omdat er niets gebeurt, stopt voordat de behandeling begonnen is.

Beoordeel het effect met foto's in plaats van in de spiegel. Maak bij de start opnamen van de kruin, de inhammen en de scheiding bij hetzelfde licht en dezelfde afstand, en herhaal dat elke drie maanden. Dagelijks in de spiegel kijken meet vooral uw stemming.

Belangrijk is ook wat succes betekent. Bij erfelijke haaruitval is stilstand al winst: de achteruitgang die zonder behandeling zou zijn opgetreden, blijft uit. Een volledig herstel van een kale kruin is geen realistische verwachting, en aanbieders die dat suggereren beloven meer dan de gegevens dragen.

Tot slot: minoxidil en finasteride worden regelmatig samen gebruikt, omdat ze op verschillende punten aangrijpen. Dat is een afweging voor een arts, geen vanzelfsprekendheid.

Wat gebeurt er als u stopt?

Beide middelen werken alleen zolang u ze gebruikt. Stopt u, dan hervat het proces zijn oude loop en verdwijnt de winst doorgaans binnen zes tot twaalf maanden; u komt dan uit op de situatie zoals die zonder behandeling zou zijn geweest. Dat voelt als een versnelde achteruitgang, maar het is de ingehaalde achterstand.

Dat maakt de beslissing om te beginnen een beslissing over jaren, niet over een kuur. Weeg dus vooraf af of u bereid bent het middel langdurig te gebruiken, wat de kosten zijn en hoe u tegen de mogelijke bijwerkingen aankijkt.

Wilt u stoppen vanwege bijwerkingen, doe dat dan in overleg. Soms helpt overstappen van lotion naar schuim, of het aanpassen van de frequentie. Bij aanhoudende seksuele klachten of stemmingsveranderingen onder finasteride is stoppen en beoordelen de aangewezen weg.

Onderbreekt u onbedoeld, bijvoorbeeld doordat uw voorraad opraakt, dan kunt u meestal gewoon hervatten. Vraag ruim op tijd een vervolg aan in plaats van na afloop.

Werkt het ook bij vrouwen?

Bij vrouwen met erfelijke haaruitval is minoxidil op de hoofdhuid de best onderbouwde behandeling; er zijn sterkten die specifiek voor vrouwen zijn bedoeld. Ook hier geldt de tijdelijke toename van uitval in het begin en een beoordeling na drie tot zes maanden.

Finasteride is niet geregistreerd voor vrouwen. Bij vrouwen die zwanger kunnen worden is het gecontra-indiceerd, omdat het de geslachtsontwikkeling van een mannelijke foetus kan verstoren; zij mogen gebroken tabletten zelfs niet aanraken. Wij schrijven finasteride niet voor aan vrouwen.

Bij vrouwen loont het bovendien om eerst naar de oorzaak te kijken, omdat behandelbare oorzaken vaker voorkomen dan bij mannen: ijzergebrek, een traag of te snel werkende schildklier, bloedverlies bij hevige menstruatie, een streng dieet, en hormonale aandoeningen zoals het polycysteus-ovariumsyndroom. Haaruitval na een bevalling is meestal telogeen effluvium en herstelt vanzelf.

Bespreek aanhoudende of snel toenemende haaruitval daarom met uw huisarts voordat u aan een middel begint.

Wanneer is verder onderzoek nodig?

Bij plotselinge of snel toenemende uitval, bij scherp begrensde kale plekken, bij haaruitval met jeuk, pijn, schilfering, roodheid of littekenvorming op de hoofdhuid, en bij uitval die ook wenkbrauwen, wimpers of lichaamshaar treft. Littekenvormende vormen kunnen blijvend zijn en vragen om snelle beoordeling door een huisarts of dermatoloog.

Ook een reden voor onderzoek: haaruitval samen met vermoeidheid, kouwelijkheid of gewichtsverandering, wat op de schildklier kan wijzen; bij vrouwen met een onregelmatige cyclus, acne of toegenomen beharing in het gezicht; en na het starten van een nieuw medicijn. Bloedonderzoek naar ijzer en ferritine, TSH en soms vitamine D of hormonen hoort daarbij.

Supplementen zijn alleen zinvol bij een aangetoond tekort. IJzer slikken zonder tekort is niet onschuldig, en een teveel aan vitamine A of aan selenium veroorzaakt juist haaruitval. Ook biotine zonder tekort helpt niet en verstoort bovendien laboratoriumuitslagen.

Herhaalrecept voor finasteride aanvragen

Gebruikt u finasteride al en heeft u de behandeling zonder onderbreking nodig, dan kan een arts beoordelen of voortzetting verantwoord is. Nodig zijn de sterkte en de dosering, sinds wanneer u het gebruikt, wie het heeft gestart, of er bijwerkingen zijn opgetreden op het gebied van seksuele functie of stemming, uw overige medicatie en of prostaatonderzoek gepland staat.

Ons model is een medische vragenlijst met een beoordeling door een arts: geen videoconsult en geen telefonisch spreekuur. Draagt die beoordeling, dan stelt hij een recept op volgens de bijlage van richtlijn 2012/52/EU. U ontvangt dat als PDF per e-mail en neemt het mee naar elke apotheek in Nederland, samen met een geldig identiteitsbewijs. Er is geen pincode bij betrokken.

Wij schrijven finasteride niet voor aan vrouwen die zwanger kunnen worden, en niet bij aanhoudende bijwerkingen. Bij kale plekken, klachten van de hoofdhuid of aanwijzingen voor een onderliggende oorzaak verwijst de arts u naar de huisarts. Minoxidil heeft geen recept nodig en haalt u zelf bij apotheek of drogist.

Een beoordeling voor het voortzetten van een lopende behandeling kost 24,90 euro, met voorrang 9,90 euro extra. Dat bedrag dekt de medische beoordeling, niet de afgifte van een document. Wijst de arts op medische gronden af, dan betalen wij het terug. Levert u gevraagde gegevens niet aan, dan geldt de beoordeling als verricht en volgt geen terugbetaling. Medisch gecontroleerd op 29 augustus 2026 door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301, artsenkamer in Olsztyn.