Pijn en migraine: pijnstillers en triptanen
Paracetamol en lichte ibuprofen liggen in elke drogisterij, maar naproxen en diclofenac zijn in hogere sterkten receptplichtig en triptanen tegen migraine krijgt u niet zonder medisch recept. Deze pagina legt uit welk middel waarvoor bedoeld is, hoe lang u een ontstekingsremmer mag gebruiken en welke middelen wij uitdrukkelijk niet voorschrijven.
Welke pijnstillers zijn vrij verkrijgbaar en welke niet?
Paracetamol en ibuprofen in lage sterkte koopt u zonder medisch recept bij drogist en apotheek. Naproxen en diclofenac zijn in de hogere sterkten en grotere verpakkingen receptplichtig, omdat de belasting van maag, nieren en hart bij langer gebruik toeneemt. Triptanen, de middelen die specifiek een migraineaanval afbreken, zijn in Nederland receptplichtig. Paracetamol is voor de meeste mensen het rustigste startpunt: het werkt niet ontstekingsremmend, maar het geeft weinig maagklachten en verdraagt zich goed met de meeste andere geneesmiddelen. Ontstekingsremmende pijnstillers, de zogeheten NSAID's, doen meer bij pijn waarbij ontsteking of zwelling meespeelt, zoals bij spier- en gewrichtsklachten. Combineer nooit twee NSAID's tegelijk: de werking neemt niet evenredig toe, de bijwerkingen wel. Paracetamol naast een NSAID kan meestal wel, maar houd u aan de aanwijzingen in de bijsluiter en bespreek langdurig gebruik met een arts of apotheker.
Hoe lang mag u een ontstekingsremmer gebruiken?
De vuistregel is: zo kort als het kan en zo laag gedoseerd als het kan. Voor kortdurende klachten zoals verzwikte enkels, menstruatiepijn of spierpijn is een NSAID doorgaans bedoeld voor enkele dagen. Blijft u het langer nodig hebben, dan is de vraag niet welke tablet u erbij neemt, maar wat de pijn veroorzaakt. Langdurig gebruik zonder controle verhoogt de kans op maagzweren en op achteruitgang van de nierfunctie, en bij mensen met hart- en vaatziekten wegen de risico's zwaarder. Wie ouder is, wie eerder een maagbloeding heeft gehad, wie bloedverdunners gebruikt of wie nierproblemen heeft, hoort een NSAID alleen na overleg te gebruiken; in die situaties wordt vaak een maagbeschermer meegegeven. Wordt de pijn na een week niet minder, of komen er koorts, zwelling, krachtverlies of gevoelloosheid bij, laat de klacht dan beoordelen in plaats van de dosering te verhogen.
Risico's van NSAID's: maag, nieren en hart
Ontstekingsremmende pijnstillers remmen enzymen die niet alleen bij pijn een rol spelen, maar ook bij de bescherming van het maagslijmvlies, bij de doorbloeding van de nier en bij de stolling. Daaruit komen de drie bekende risico's voort. Maagklachten en, in het ergste geval, een bloeding kunnen ontstaan zonder dat u vooraf pijn voelt; zwarte ontlasting of bloed braken is een reden om direct hulp te zoeken. De nierfunctie kan achteruitgaan, vooral bij uitdroging, bij ouderen en in combinatie met bepaalde bloeddrukverlagers en plaspillen. Voor hart en vaten geldt dat NSAID's de bloeddruk kunnen verhogen en vochtvasthouden in de hand werken, wat ongunstig is bij hartfalen. Tijdens de zwangerschap gelden aparte beperkingen, zeker in het laatste deel; overleg daarover altijd met een arts of apotheker. Wie astma heeft, merkt soms dat een NSAID de klachten verergert. Dat zijn geen redenen om nooit een NSAID te gebruiken, wel om het bewust te doen.
Migraine: een aanval behandelen
Migraine is meer dan hoofdpijn: kenmerkend zijn aanvallen van bonzende, vaak eenzijdige pijn met misselijkheid en overgevoeligheid voor licht en geluid, soms voorafgegaan door een aura met verschijnselen van het zien of tintelingen. Bij een lichte aanval helpt een gewone pijnstiller vaak nog, mits u die vroeg in de aanval inneemt; een middel tegen misselijkheid kan de opname verbeteren. Werkt dat onvoldoende, dan komt een triptaan in beeld. Triptanen grijpen aan op de bloedvaten en zenuwbanen die bij de aanval betrokken zijn en zijn receptplichtig. Ze zijn niet voor iedereen geschikt: bij hart- en vaatziekten, een doorgemaakt infarct, onbehandelde hoge bloeddruk of bepaalde vormen van aura wordt ervan afgezien. Ook de combinatie met sommige antidepressiva vraagt aandacht. Daarom hoort er een beoordeling aan vooraf te gaan, en hoort u een aanval waarbij de klachten anders zijn dan u gewend bent altijd te laten bekijken.
Wanneer is preventieve behandeling zinvol?
Heeft u vaak aanvallen, duren ze lang of legt migraine uw leven regelmatig stil, dan is aanvalsbehandeling alleen niet genoeg. Een arts kijkt dan naar preventie: dagelijkse medicatie die het aantal aanvallen vermindert. Daarvoor worden onder meer bepaalde bloeddrukverlagers en middelen uit de neurologie gebruikt; welke keuze past, hangt af van uw andere aandoeningen, van een eventuele kinderwens en van wat u eerder heeft geprobeerd. Preventie werkt niet meteen: het duurt weken voordat het effect te beoordelen is, en dat is precies de reden waarom mensen te vroeg stoppen. Naast medicatie helpt het om uitlokkende factoren in kaart te brengen met een eenvoudig hoofdpijndagboek: slaaptekort, overslaan van maaltijden, alcohol, stress en bij vrouwen de cyclus zijn veelgenoemde factoren. Voor het starten van preventie is onderzoek en een gesprek nodig; dat hoort thuis bij uw huisarts of een neuroloog, niet bij een beoordeling op afstand.
Hoofdpijn door te veel pijnstillers
Een van de meest gemiste oorzaken van dagelijkse hoofdpijn is de behandeling zelf. Wie gedurende langere tijd op veel dagen per maand pijnstillers of triptanen gebruikt, kan hoofdpijn ontwikkelen die juist door dat gebruik in stand wordt gehouden. Het patroon is herkenbaar: de hoofdpijn wordt geleidelijk vaker en vager, het middel werkt korter, en de neiging groeit om eerder in te nemen. De enige manier om vast te stellen of dit speelt, is het gebruik onder begeleiding afbouwen, waarna de hoofdpijn in de eerste weken vaak tijdelijk verergert voordat het beter wordt. Doe dat niet op eigen houtje wanneer u dagelijks middelen gebruikt, en zeker niet als er ook andere geneesmiddelen in het spel zijn. Een hoofdpijndagboek waarin u noteert op hoeveel dagen per maand u iets inneemt, is hierbij het nuttigste hulpmiddel dat u een arts kunt geven.
Middelen die wij niet voorschrijven
Er is een groep middelen die wij niet beoordelen en niet voorschrijven, ongeacht de aanvraag. Het gaat om opioïde pijnstillers zoals oxycodon, morfine, fentanyl en tramadol, om benzodiazepinen zoals diazepam, oxazepam en lorazepam, om de slaapmiddelen van het zolpidem-type, om stimulantia zoals methylfenidaat en dexamfetamine, om gabapentinoïden zoals pregabaline en gabapentine, en om cannabisproducten. Verdovende en psychotrope middelen zijn op grond van artikel 11, zesde lid, van richtlijn 2011/24/EU uitgesloten van het grensoverschrijdende recept, en voor de overige middelen uit die opsomming hanteren wij dezelfde lijn omdat ze intensieve begeleiding en controle vragen. Deze pagina bevat over die groep uitsluitend informatie en geen mogelijkheid om iets aan te vragen. Gebruikt u zo'n middel al, dan loopt de voortzetting via de arts die de behandeling begeleidt.
Een lopende behandeling voortzetten
Voor een stabiel ingestelde behandeling kan een arts na een medische beoordeling een herhaalrecept uitschrijven. Nodig zijn de naam en sterkte van het middel, hoe lang en hoe vaak u het gebruikt, uw overige geneesmiddelen en bekende aandoeningen van hart en vaten. Zijn de aanvallen veranderd, gebruikt u het middel op veel dagen per maand of is er nooit een diagnose gesteld, dan past een beoordeling op afstand niet. De aanvraag kost 24,90 euro. De vergoeding dekt de medische beoordeling, niet het afgeven van een document. Wijst de arts uw aanvraag op medische gronden af, dan wordt het bedrag terugbetaald. Levert u de gevraagde documentatie of controlewaarden niet aan, dan is de beoordeling wel uitgevoerd en vindt geen terugbetaling plaats. Er bestaat een optie om uw aanvraag met voorrang te laten beoordelen voor 9,90 euro; ook dan geven wij geen levertijd af. Wij werken met een medische vragenlijst en een beoordeling door een arts; er is geen videoconsult, geen telefonisch consult en geen chat met een arts. Bij een positief oordeel ontvangt u per e-mail een document in pdf, opgesteld volgens de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU. Daarmee gaat u naar elke apotheek in Nederland en legitimeert u zich met uw identiteitsbewijs; een pincode is er niet. Wij noemen bewust geen levertijd, omdat elke aanvraag apart wordt beoordeeld. Wij zijn geen apotheek en verkopen geen geneesmiddelen; deze pagina is voorlichting over een behandeling en geen aanprijzing van een receptplichtig middel.
Wie deze informatie heeft beoordeeld
Deze pagina is geschreven en inhoudelijk gecontroleerd namens MEDINOW Sp. z o.o. door Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. De medische inhoud is getoetst aan openbaar beschikbare Nederlandse bronnen: Thuisarts.nl van het Nederlands Huisartsen Genootschap, de NHG-Standaarden, Apotheek.nl van de KNMP en het Farmacotherapeutisch Kompas van Zorginstituut Nederland. De bronnen die specifiek voor dit onderwerp zijn geraadpleegd, staan onderaan deze pagina. Laatst gecontroleerd op 29 augustus 2026; wij herzien deze tekst wanneer de onderliggende richtlijnen of de status van een geneesmiddel wijzigen. Deze tekst is voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch advies: de afweging voor uw situatie maakt een arts die uw gegevens en uw voorgeschiedenis kent. Twijfelt u, of verergeren uw klachten snel, neem dan contact op met uw eigen huisarts of, buiten kantooruren, met de huisartsenpost. Bij een levensbedreigende situatie belt u 112.
Is naproxen vrij verkrijgbaar?
In lage sterkte en kleine verpakking is naproxen bij drogist en apotheek te koop; de hogere sterkten en grotere verpakkingen zijn receptplichtig. Dat onderscheid bestaat omdat de belasting van maag, nieren en hart toeneemt naarmate u langer en hoger doseert. Gebruikt u bloedverdunners, heeft u eerder een maagbloeding gehad of is uw nierfunctie verminderd, overleg dan eerst met een arts of apotheker.
Hoeveel dagen mag ik een NSAID gebruiken?
Zo kort mogelijk. Voor kortdurende klachten is een NSAID doorgaans op enkele dagen gericht. Heeft u het langer nodig, laat dan uitzoeken wat de pijn veroorzaakt in plaats van door te gebruiken. Bij ouderen, bij nierproblemen, bij hart- en vaatziekten en in combinatie met bloedverdunners hoort langer gebruik alleen onder begeleiding, meestal met een maagbeschermer.
Wat helpt bij migraine?
Bij een lichte aanval vaak een gewone pijnstiller, mits vroeg ingenomen en zo nodig met een middel tegen misselijkheid. Werkt dat onvoldoende, dan komt een triptaan in beeld; die middelen zijn receptplichtig en niet geschikt bij hart- en vaatziekten of onbehandelde hoge bloeddruk. Bij frequente aanvallen is preventieve medicatie het gesprek waard bij uw huisarts of een neuroloog.
Mag ik NSAID's combineren?
Twee ontstekingsremmers tegelijk is af te raden: de werking neemt niet evenredig toe, de kans op maag- en nierschade wel. Paracetamol naast een NSAID kan meestal wel. Let ook op combinaties met bloedverdunners, met bepaalde bloeddrukverlagers en plaspillen, en op verborgen NSAID's in combinatiepreparaten tegen griep en verkoudheid.
Wanneer is een triptaan nodig?
Wanneer een gewone pijnstiller de aanval onvoldoende afbreekt en de diagnose migraine is gesteld. Een triptaan is aanvalsbehandeling, geen preventie. Vooraf beoordeelt een arts uw hart- en vaatrisico, uw bloeddruk en de overige geneesmiddelen die u gebruikt. Gebruikt u het op veel dagen per maand, bespreek dan hoofdpijn door overgebruik.