Migraine: een aanval behandelen met pijnstillers of een triptan

Hoe een migraineaanval verloopt

Migraine is een aandoening van de hersenen: zenuwen en bloedvaten zijn gevoeliger en raken makkelijker geprikkeld, waarna een aanval begint. Die gevoeligheid is erfelijk: wie familieleden met migraine heeft, heeft meer kans om het ook te hebben. Sommige mensen hebben een paar aanvallen per jaar, anderen een of twee per maand. Een aanval verloopt vaak in fasen, en ongeveer een op de drie mensen met migraine heeft voor de hoofdpijn een aura.

Bekende uitlokkers zijn een tijd niet eten, minder cafeïne dan u gewend bent, alcohol, te weinig slaap, ontspanning na een drukke periode, een lage luchtdruk en hormonale veranderingen rond de menstruatie of in de overgang. Niet elke uitlokker geeft bij iedereen of elke keer een aanval. Vanaf ongeveer 50 jaar worden aanvallen meestal minder vaak en minder heftig.

Een aanval behandelen: de stappen volgens Thuisarts

Thuisarts, de publieksvoorlichting van het Nederlands Huisartsen Genootschap, beschrijft een stappenplan. Neem bij een aanval rust: stop met waar u mee bezig was en ga bijvoorbeeld liggen, want doorgaan kan de klachten erger maken. Begin met de eerste stap en ga pas verder als een middel na twee of drie aanvallen niet genoeg helpt; welke pijnstiller werkt, verschilt per persoon. Bent u ook misselijk, dan kan een middel tegen misselijkheid helpen dat u tegelijk met de pijnstiller inneemt. Daarvoor heeft u een recept nodig.

De meeste producten met paracetamol of ibuprofen staan in de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG als zelfzorgmiddel zonder recept. Bij naproxen hangt het af van het product: de meeste producten met naproxennatrium van 220 of 275 mg zijn zonder recept, de tabletten naproxen van 250 en 500 mg hebben de status 'Uitsluitend recept'. Meer daarover leest u op de pagina over naproxen.

Triptanen: middelen voor de aanval zelf

Triptanen zijn speciaal bedoeld voor de behandeling van een migraineaanval die al bezig is; ze zijn niet bedoeld om aanvallen te voorkomen. In Nederland zijn zeven triptanen geregistreerd, en alle producten staan in de Geneesmiddeleninformatiebank als 'Uitsluitend recept'. Met een smelttablet heeft u geen water nodig, wat helpt als u erg misselijk bent.

Neem een triptan zodra de hoofdpijn begint. Helpt de eerste dosis, maar komt de hoofdpijn terug, dan is een tweede dosis mogelijk; de wachttijd en het maximum per 24 uur verschillen per middel en per vorm. Helpt de eerste dosis niet, neem dan voor dezelfde aanval geen tweede. Werkt een triptan na een paar aanvallen niet, dan kunt u in overleg met uw huisarts een ander triptan proberen. Over het middel met de meeste vormen leest u meer op de pagina over sumatriptan.

Rizatriptan volgens de productinformatie

Rizatriptan is er als tablet en als smelttablet van 5 en 10 mg. Volgens de productinformatie is de gebruikelijke dosis voor volwassenen 10 mg. Komt de hoofdpijn na verlichting binnen 24 uur terug, dan mag één volgende dosis, met minstens twee uur ertussen en niet meer dan twee doses per 24 uur. Wie propranolol gebruikt of lichte tot matige nier- of leverproblemen heeft, begint met 5 mg; propranolol en rizatriptan neemt u dan minstens twee uur na elkaar in. Bij ernstige nier- of leverproblemen mag rizatriptan niet.

Na een maaltijd wordt rizatriptan ongeveer een uur later opgenomen, zodat het effect later kan intreden. De bijwerkingen die in onderzoek het vaakst voorkwamen, waren duizeligheid, slaperigheid en vermoeidheid. Bij jongeren onder de 18 jaar zijn veiligheid en werkzaamheid niet vastgesteld, en bij mensen boven de 65 jaar is het middel niet systematisch onderzocht.

Voor wie een triptan niet geschikt is

Volgens de productinformatie van sumatriptan en rizatriptan is een triptan alleen bedoeld bij een duidelijke diagnose migraine, en niet bij basilaire migraine, hemiplegische migraine (met verlammingsverschijnselen) of afwijkende hoofdpijn die met bijvoorbeeld een beroerte te maken kan hebben. Bij risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals hoge bloeddruk, diabetes, roken of nicotinevervangers en hartziekten in de familie, hoort het hart eerst te worden beoordeeld, met extra aandacht voor mannen boven de 40 en vrouwen na de overgang.

Triptanen kunnen bloedvaten vernauwen, ook die van het hart. In de productinformatie van sumatriptan en rizatriptan staan onder meer deze situaties waarin het middel niet mag worden gebruikt:

• een hartinfarct, angina pectoris of een andere vastgestelde ziekte van de kransslagaders, of klachten die daarop wijzen;
• een doorgemaakte beroerte (CVA) of TIA;
• vaatlijden in de benen (perifeer vaatlijden);
• matig-ernstige of ernstige hoge bloeddruk, of lichte hoge bloeddruk die niet behandeld of niet onder controle is;
• ernstige leverproblemen, en bij rizatriptan ook ernstige nierproblemen;
• gebruik van een MAO-remmer, of in de 2 weken na het stoppen daarmee;
• gelijktijdig gebruik van ergotamine of een ander triptan.

Hoofdpijn door overgebruik van medicijnen

Wie vaak pijnstillers of triptanen tegen hoofdpijn gebruikt, kan daardoor juist meer hoofdpijn krijgen. Het lichaam raakt aan het middel gewend: de pijnstillers helpen minder, u heeft ze steeds vaker nodig en u wordt soms 's ochtends al wakker met hoofdpijn. Een hoofdpijndagboek, waarin u bijhoudt op welke dagen u hoofdpijn heeft en iets inneemt, maakt dat zichtbaar. Volgens Thuisarts helpt dan alleen in één keer stoppen met alle hoofdpijnmedicijnen, in overleg met de huisarts. De hoofdpijn wordt eerst erger en neemt meestal af na twee tot drie weken, of na zeven tot tien dagen als u met triptanen stopt.

Gebruikt u een morfineachtige pijnstiller, maak dan eerst een stopplan met uw arts. Het gaat om het aantal dagen per maand, niet om het aantal tabletten. Volgens Thuisarts kan deze hoofdpijn ontstaan als u drie maanden of langer:

• op 15 of meer dagen per maand paracetamol of een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID) zoals ibuprofen of naproxen gebruikt;
• op 10 of meer dagen per maand een triptan of een morfineachtige pijnstiller gebruikt;
• op 10 of meer dagen per maand verschillende pijnstillers samen gebruikt.

Vaak migraine: preventie loopt via de huisarts

Heeft u twee of meer aanvallen per maand, bespreek dan met uw huisarts of medicijnen om aanvallen te voorkomen bij u passen. Bij 15 of meer hoofdpijndagen per maand, waarvan 8 of meer met migraine, kan het om chronische migraine gaan. Het duurt vaak even voordat duidelijk is welk middel werkt; een hoofdpijndagboek helpt daarbij, en ook om te zien of u twee soorten hoofdpijn heeft, zoals migraine en spanningshoofdpijn. Voldoende slaap, beweging en een gezond gewicht helpen misschien om minder aanvallen te krijgen.

Heeft u migraine met aura en wilt u niet zwanger worden, dan adviseert Thuisarts een voorbehoedmiddel zonder oestrogeen, zoals een koperspiraal of de minipil. Bij migraine met aura is de kans op een herseninfarct, hersenbloeding of hartaanval groter, vooral bij vrouwen; bij jonge mensen blijft die kans klein.

Wanneer u niet afwacht maar belt

Een migraineaanval is vaak heftig, maar volgens Thuisarts niet gevaarlijk en gaat vanzelf over. Bij bepaalde klachten is snelle hulp wel nodig:

• Bel direct 112, uw huisarts of de huisartsen-spoedpost als u plotseling een arm of been minder goed kunt gebruiken, uw mond scheef hangt, u minder goed kunt praten, slikken of zien, minder of een ander gevoel in uw gezicht, arm of been heeft, erg duizelig bent, erge hoofdpijn heeft of in de war bent. Dit kunnen tekenen van een beroerte zijn; noteer hoe laat de klachten begonnen.
• Bel direct uw huisarts of de huisartsen-spoedpost als u opeens heftige hoofdpijn heeft met daarbij een van deze dingen: pijn die heftiger is dan ooit, een pijnlijke of stijve nek bij buigen, kleine rode vlekjes op de huid, steeds overgeven, koorts terwijl u zich heel ziek voelt, sufheid, zwangerschap of een recente bevalling, of een stoot tegen het hoofd in de afgelopen 6 weken.
• Bel ook direct uw huisarts of de huisartsen-spoedpost als u twijfelt of u een aura heeft, als de aura anders is dan u gewend bent, langer dan een uur duurt of vaker komt dan normaal.
• Maak een afspraak met uw huisarts als u vaak hoofdpijn en vaak pijnstillers nodig heeft, als uw medicijnen niet genoeg helpen of bijwerkingen geven, als de hoofdpijn heel anders of heftiger is dan u gewend bent, of als u zwanger bent en wilt weten welke medicijnen u mag gebruiken.
• Bij levensgevaar belt u altijd 112.

Een aanvraag voor een triptan laten beoordelen

Omdat een triptan alleen bedoeld is bij een duidelijke diagnose migraine, is van belang of bij u eerder migraine is vastgesteld door een huisarts of neuroloog en of uw aanvallen hetzelfde zijn gebleven. U vult een medische vragenlijst in, waarin u onder meer aangeeft welke medicijnen u nu gebruikt; er is geen videogesprek of telefonisch contact. De aanvraag wordt beoordeeld door Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301). Vragen stelt de arts schriftelijk in de chat in uw account, waar u op zijn verzoek ook een medicatieoverzicht van uw apotheek kunt sturen.

Zijn de aanvallen veranderd, is er nooit een diagnose gesteld of gebruikt u op veel dagen per maand pijnstillers, dan ligt een verwijzing naar uw huisarts meer voor de hand dan een recept; de arts kan een aanvraag ook afwijzen. Voor paracetamol en voor ibuprofen of naproxen zonder recept is geen beoordeling nodig. Bij een positief oordeel ontvangt u het recept als pdf per e-mail. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker. Over pijnstillers in het algemeen leest u meer op de pagina over pijn en migraine.